Een pneumatische kwartslagaandrijving zet de rechtlijnige beweging van een zuiger om in een draaiing van 90 graden om een kogelkraan of vlinderklep te bedienen. Dat omzetten kan op twee manieren: via een scotch yoke of via een tandheugel en rondsel (rack and pinion). De keuze bepaalt het koppelverloop, het luchtverbruik en het bouwvolume, en staat los van de keuze tussen dubbelwerkend en veerretour. OMAL produceert zowel scotch yoke (AGO) als rack and pinion (RACKON), zodat de keuze gebaseerd kan worden op het vereiste koppel en de toepassing in plaats van op de beperkingen van een enkel mechanisme.
ADL Appendages is officieel OMAL-distributeur voor de Benelux en helpt u bij de selectie van de juiste pneumatische aandrijving.
Laatst bijgewerkt: 5 juli 2026
Beide types werken met perslucht op een of meer zuigers. Het verschil zit in het mechanisme dat de lineaire zuigerbeweging omzet in een draaiing.
Dit onderscheid gaat over de kinematica van de aandrijving. Of een aandrijving dubbelwerkend of met veerretour is, is een aparte keuze: beide kinematica bestaan zowel in dubbelwerkende als in veerretour-uitvoering.
Het koppelverloop is het belangrijkste verschil tussen de twee types en bepaalt voor welke afsluiters een type geschikt is.
| Eigenschap | Scotch yoke | Rack and pinion |
|---|---|---|
| Koppelkromme | Niet lineair: hoog aan begin en einde, lager in het midden | Lineair: nagenoeg constant over de hele slag |
| Losbreekkoppel (BTO/BTC) | Verhoogd bij het losbreken en dichtdrukken | Gelijk aan het koppel elders in de slag |
| Past goed bij | Afsluiters die aan begin en einde extra koppel vragen | Afsluiters met een gelijkmatige koppelvraag, en regeltoepassingen |
Een kogelkraan of vlinderklep vraagt vaak juist bij het losbreken en het dichtdrukken het meeste koppel. De kromme van een scotch yoke sluit daar goed op aan. Een rack and pinion levert een voorspelbaar, constant koppel, wat prettig is bij regelen en bij een gelijkmatige belasting. Exacte koppels per maat en per druk staan in het OMAL datasheet en in de configurator.
OMAL geeft voor de AGO scotch yoke, in vergelijking met een tandheugelaandrijving met hetzelfde koppel, de volgende voordelen op:
Dit zijn opgaven van de fabrikant voor de betreffende serie. Controleer de exacte waarden voor uw maat in het OMAL datasheet.
| Situatie | Meestal geschikt |
|---|---|
| Hoog losbreekkoppel nodig, bijvoorbeeld bij vervuilde media of grotere afsluiters | Scotch yoke |
| Luchtverbruik of gewicht beperken | Scotch yoke |
| Constant, voorspelbaar koppel over de hele slag | Rack and pinion |
| Compacte kleinere maten en regeltoepassingen | Rack and pinion |
| Bewaking van de aandrijving met data-tracking | Rack and pinion (RACKON-X) |
Doorslaggevend blijft het benodigde koppel van de afsluiter met een passende veiligheidsfactor. Hoe u dat bepaalt, leest u in een pneumatische aandrijving kiezen.
Waar veel fabrikanten zich op een enkel mechanisme richten, produceert OMAL zowel scotch yoke (AGO) als rack and pinion (RACKON). Daardoor kan voor iedere toepassing de meest geschikte aandrijving worden gekozen, op basis van het benodigde koppel en de toepassing, en niet op de beperking van een enkel systeem.
| Kenmerk | AGO (scotch yoke) | RACKON (rack and pinion) |
|---|---|---|
| Koppelbereik | Dubbelwerkend 8 tot 8000 Nm, veerretour 15 tot 4000 Nm | 10 tot 474 Nm |
| Koppelverloop | Verhoogd aan begin en einde | Lineair over de slag |
| Montageflens | EN ISO 5211, F03 tot F25 | EN ISO 5211 |
| Norm | EN 15714-3 | EN 15714-3 |
| Herkomst | Ontwikkeld en geproduceerd in Italië | Ontwikkeld en geproduceerd in Italië |
| Bijzonder | NAMUR vanaf DAN15, ATEX op aanvraag, tot SIL 3 | RACKON-X met draadloze data-tracking |
Beide series voldoen aan EN 15714-3 en worden op de afsluiter gemonteerd volgens ISO 5211, en zijn te combineren met magneetventielen, standmelders en handbediening. OMAL ontwikkelt, produceert en test de aandrijvingen volledig in Italië. Afhankelijk van de uitvoering zijn NAMUR (vanaf DAN15), ATEX (op aanvraag, richtlijn 2014/34/EU) en functionele veiligheid tot SIL 3 leverbaar. De ATEX-uitvoering herkent u aan het artikelnummer dat eindigt op YX.
Bij vlinderkleppen en grotere afsluiters met een hoog aanloopkoppel adviseren wij in veel gevallen een scotch yoke (AGO), omdat het verhoogde losbreekkoppel daar goed van pas komt. Voor kleinere kogelkranen en regeltoepassingen is een rack and pinion (RACKON) vaak de efficiëntere keuze door het lineaire koppelverloop. De uiteindelijke maat bepalen wij samen met u op basis van het afsluiterkoppel en een passende veiligheidsfactor. Hoe een pneumatische actuator precies werkt, leest u in ons aparte artikel.
Beide zetten de lineaire beweging van een zuiger om in een kwartslag. Een scotch yoke doet dat via een sleuf en pen, zonder tandwielen, en levert een verhoogd koppel aan begin en einde. Een rack and pinion gebruikt een tandheugel en rondsel en levert een constant koppel over de hele slag.
De scotch yoke. Door de hefboomwerking is het koppel hoog aan het begin en het einde van de slag, precies waar een kogelkraan of vlinderklep het meeste koppel vraagt.
OMAL geeft voor de AGO scotch yoke een lager luchtverbruik op dan voor een tandheugelaandrijving met hetzelfde koppel. De exacte waarden staan in het datasheet.
Nee. De keuze tussen scotch yoke en rack and pinion staat los van de keuze tussen dubbelwerkend en veerretour. Beide kinematica zijn in beide uitvoeringen leverbaar.
Ja. De AGO serie is scotch yoke en de RACKON serie is rack and pinion. Zo kunt u per toepassing de juiste kinematica kiezen.
