Het huis van een afsluiter kiest u met zorg. De afdichting erin wordt vaak vergeten, terwijl juist dat het onderdeel is dat als eerste bezwijkt. Een huis van RVS 316 houdt het jaren vol; een paar gram rubber in de zitting kan in een week opzwellen, verharden of oplossen. Deze pagina zet de afdichtingsmaterialen op een rij: wat ze verdragen, tot welke temperatuur en waar ze op stukgaan.
In een afsluiter zitten meestal drie afdichtingen, en ze hebben het niet even zwaar. De zitting houdt de kraan dicht, schuurt bij elke slag langs de kogel of de schijf en staat continu in contact met het medium. De spindelafdichting moet dicht blijven terwijl er aan gedraaid wordt; lekt hier iets, dan lekt het naar buiten. De huis- of flensafdichting staat stil, maar wordt blootgesteld aan de volledige mediumtemperatuur en aan de krachten uit de leiding.
Een medium dat het huis niet aantast, kan de afdichting in korte tijd onbruikbaar maken. Stoom tast RVS niet aan, maar kan NBR snel laten verharden en verbrossen. Remvloeistof en koelvloeistof op glycolbasis tasten messing niet aan, maar maken FKM week. Het omgekeerde komt ook voor: PTFE verdraagt vrijwel elk chemisch product, maar niet de zetting en de vervorming die bij hoge temperatuur en hoge druk optreden.
Vandaar de vuistregel: bepaal eerst medium, concentratie en temperatuur, kies dan het huis, en kies daarna pas de afdichting. Kiest u de afdichting als laatste, dan ziet u meteen of die de beperkende factor is.
Temperatuur: -30 tot +100 °C, kortstondig +120 °C
Bestendig: Minerale olie, hydrauliekolie, vet, diesel, water tot 80 °C, perslucht, propaan en butaan.
Niet tegen: Ozon, uv en weersinvloeden, remvloeistof op glycolbasis, ketonen, esters, sterke zuren, aromaten en gechloreerde oplosmiddelen.
NBR is goedkoop, slijtvast en veerkrachtig, en dat is precies waarom het overal in zit. De zwakke plek is de buitenkant: liggen de O-ringen jaren in de zon of in ozonrijke lucht, dan verschijnen er haarscheuren nog voordat het onderdeel ooit gemonteerd is.
Temperatuur: -30 tot +150 °C
Bestendig: Als NBR, maar bij hogere temperaturen en met een langere standtijd. Ook geschikt voor koudemiddelen.
Niet tegen: Net als NBR: ketonen en esters.
De keuze voor koeltechniek, motoren en alles waar NBR net te warm wordt.
Temperatuur: -45 tot +140 °C, peroxide-vernette typen voor stoom tot +150 °C
Bestendig: Water, heet water, stoom, logen, verdunde zuren, alcoholen, ketonen, remvloeistof op glycolbasis, ozon en weersinvloeden.
Niet tegen: Elke minerale olie, vet, brandstof en koolwaterstof.
De verwarring bij EPDM is altijd dezelfde: het is het beste materiaal voor water en het slechtste voor olie. Ook olie of vet dat tijdens de montage op een EPDM-ring terechtkomt, kan zwelling veroorzaken. Gebruik daarom geen smeermiddel op minerale basis, maar siliconen- of glycolvet.
Temperatuur: -20 tot +200 °C, kortstondig +230 °C
Bestendig: Minerale olie bij hoge temperatuur, brandstoffen, aromaten, gechloreerde koolwaterstoffen, veel zuren, ozon en weersinvloeden.
Niet tegen: Heet water en stoom bij standaard compounds, ketonen zoals aceton en MEK, esters, amines, remvloeistof op glycolbasis, sterke logen en vloeizuur.
FKM wordt vaak gekozen vanwege zijn reputatie. Het verdraagt veel, maar juist bij enkele heel gangbare media schiet het tekort: heet water, stoom, aceton en logen. Voor stoom is EPDM meestal de eerste keuze. Standaard FKM is daarvoor doorgaans minder geschikt; speciale FKM-compounds kunnen een uitzondering zijn.
Temperatuur: -20 tot +260 °C, bijzondere typen hoger
Bestendig: Vrijwel alles, ook media waar FKM het tegen aflegt.
Niet tegen: Weinig. Het nadeel zit in de prijs.
De keuze wanneer stilstand duurder is dan de afdichting.
Temperatuur: -60 tot +200 °C
Bestendig: Hete en koude lucht, water bij lage druk, veel neutrale media. Fysiologisch onschadelijk, veel typen geschikt voor voedingscontact.
Niet tegen: Stoom onder druk, brandstoffen en geconcentreerde zuren. De slijtvastheid en de scheurweerstand zijn laag.
Vooral voor voedingsmiddelen, hoge en lage temperatuur en statische toepassingen.
Temperatuur: -40 tot +110 °C
Bestendig: Koudemiddelen, ammoniak, ozon en weersinvloeden. Matig bestendig tegen olie.
Niet tegen: Aromaten, gechloreerde oplosmiddelen en sterke zuren.
Voor koeltechniek en buitentoepassingen waar NBR verweert.
Temperatuur: -200 tot +260 °C
Bestendig: Vrijwel elk chemisch product, over de hele pH-schaal.
Niet tegen: Gesmolten alkalimetalen, elementair fluor en chloortrifluoride bij hoge temperatuur. Daarnaast kruipt het materiaal en veert het niet terug.
PTFE is chemisch vrijwel onaantastbaar. Het probleem zit vooral in koudvloei: onder blijvende druk zakt het materiaal weg en komt het niet terug. Daarom neemt bij veel kogelkranen met een PTFE-zitting de toegestane druk af naarmate de temperatuur stijgt. Hoe sterk die afneemt, verschilt per serie. Kijk daarom altijd naar de druk-temperatuurgrafiek van de fabrikant en niet alleen naar de PN-aanduiding op het huis.
Temperatuur: -50 tot +230 °C, afhankelijk van de vulling
Bestendig: Als PTFE, met veel minder koudvloei en beter maatvast.
Niet tegen: Enkele media die de vulling aantasten, zoals vloeizuur en sterke logen bij een vulling van glasvezel.
Een vulling van 15 tot 25 procent glasvezel, koolstof of brons maakt het materiaal stijver en maatvaster. De chemische bestendigheid wordt daarmee iets smaller dan die van zuiver PTFE. Dit is de standaardzitting van zwaardere kogelkranen.
Temperatuur: tot +250 °C, bij afsluiterzittingen in de praktijk +200 °C
Bestendig: Stoom en vrijwel alle chemicaliën. Geschikt voor hoge druk en hoge temperatuur.
Niet tegen: Geconcentreerd zwavelzuur en salpeterzuur. Het materiaal is hard en sluit daardoor minder soepel af dan PTFE.
De zitting voor stoom en voor druk waar PTFE wegkruipt.
Temperatuur: -40 tot +100 °C
Bestendig: Olie, benzine en neutrale media. Geschikt voor hoge druk, goede slijtvastheid.
Niet tegen: Zuren, sterke logen, heet water boven 80 °C en chloor.
Zittingen in hogedrukkogelkranen voor lucht en olie.
Temperatuur: -40 tot +100 °C
Bestendig: Olie en brandstof. Goed bestand tegen mechanische belasting.
Niet tegen: Zuren, heet water en methanol. Het materiaal neemt vocht op en zet daardoor uit.
Zittingen en geleidingen, en huizen van eenvoudige ventielen.
Temperatuur: -30 tot +80 °C
Bestendig: Hydrauliekolie. Zeer slijtvast en geschikt voor hoge druk.
Niet tegen: Heet water, stoom, zuren, logen en ketonen. Hydrolyse boven 50 °C.
Hydraulische afdichtingen, niet voor chemische toepassingen.
Temperatuur: tot +450 °C in lucht, in stoom en inerte gassen hoger
Bestendig: Stoom, thermische olie en vrijwel de hele pH-schaal.
Niet tegen: Sterk oxiderende media zoals salpeterzuur en oleum.
Spindelpakking en vlakke pakking bij hoge temperatuur, en waar brandveiligheid meetelt.
De onderstaande temperaturen zijn typische materiaalwaarden. Het werkelijke temperatuurbereik hangt af van de compound, het medium en de toepassing.
| Materiaal | Van | Tot | Korte typering |
|---|---|---|---|
| grafiet | -200 °C | +450 °C | stoom en hoge temperatuur |
| PTFE | -200 °C | +260 °C | chemisch onaantastbaar, kruipt |
| PEEK | -60 °C | +250 °C | zitting voor stoom en hoge druk |
| VMQ | -60 °C | +200 °C | breed bereik, gevoelig voor slijtage |
| RPTFE | -50 °C | +230 °C | zitting, maatvast |
| EPDM | -45 °C | +140 °C | water en stoom, niet voor olie |
| CR | -40 °C | +110 °C | koeltechniek |
| POM | -40 °C | +100 °C | hard, hoge druk, niet tegen zuren |
| PA | -40 °C | +100 °C | neemt vocht op |
| NBR | -30 °C | +100 °C | olie, niet in de buitenlucht |
| HNBR | -30 °C | +150 °C | als NBR, maar warmer |
| PUR | -30 °C | +80 °C | slijtvast, niet voor chemie |
| FKM | -20 °C | +200 °C | chemie en olie, standaard niet voor stoom |
| FFKM | -20 °C | +260 °C | bijna alles, hoge prijs |
De bovengrens geldt voor het materiaal, niet voor de complete afsluiter. Wat de kraan werkelijk aankan hangt daarnaast af van het huis, de druk en de uitvoering. Neem altijd de laagste van die grenzen.
| Product | Afdichting |
|---|---|
| Kogelkranen | Zitting van PTFE of RPTFE, spindelafdichting van PTFE met veerbelasting, O-ringen van NBR of FKM. Voor stoom en hoge druk is er een uitvoering met PEEK of grafiet. |
| Vlinderkleppen | De liner is het afdichtende deel en bepaalt welk medium is toegestaan. Standaard EPDM voor water, NBR voor olie en lucht, FKM voor chemische toepassingen en hoge temperatuur, PTFE voor agressieve media. |
| Magneetventielen | Membraan en zitting van NBR, EPDM, FKM of PTFE. Vraag bij twijfel het membraanmateriaal na; het staat niet altijd in de typeaanduiding. |
| Meskantafsluiters | Manchet van EPDM, NBR of FKM, en een pakking rond de mesplaat. |
| Pneumatiek | NBR en PUR in cilinders, NBR of FKM in ventielen. |
Weet u niet zeker wat er in een bepaalde uitvoering zit, dan controleren wij dit aan de hand van de gegevens van de fabrikant. Vrijwel elke serie is ook in een andere afdichtingsvariant te leveren.
FKM is de algemene materiaalnaam. Viton is een merknaam van Chemours voor fluorelastomeren uit deze materiaalgroep. FPM is de aanduiding volgens DIN en ISO, FKM die volgens ASTM.
PTFE en FFKM. PTFE heeft de breedste chemische bestendigheid, maar veert niet terug. FFKM combineert die bestendigheid met de veerkracht van rubber en kost daardoor een veelvoud.
EPDM is voor veel stoomtoepassingen de eerste keuze. Bij hogere temperaturen kunnen, afhankelijk van de uitvoering, PTFE, PEEK of grafiet worden toegepast. Controleer altijd de materiaalgegevens van de fabrikant.
NBR. Is de lucht heet of zit er synthetische compressorolie in, dan FKM. Bij geoliede perslucht valt EPDM af, want dat zwelt in minerale olie.
Door ozon en uv. NBR verweert tijdens de opslag als de ringen los in het licht liggen. Bewaar O-ringen donker en koel en let op de houdbaarheidsdatum.
Alleen met de juiste goedkeuring. Bij drinkwater is niet alleen de chemische bestendigheid bepalend, maar ook de drinkwatergoedkeuring van het specifieke product. Let op Kiwa Watermark, en voor voedingsmiddelen op FDA of EG 1935/2004.
Vaak wel. Voor meskantafsluiters hebben wij pakkingsets op voorraad in EPDM, NBR en FKM, van DN50 tot DN400. Voor pneumatische cilinders volgens ISO 15552 is er een pakkingset voor 32 tot 125 mm. Bij andere series bestellen wij de set bij de fabrikant.
